Necə oldu ki, Ukrayna ABŞ-nin nümunəvi müttəfiqinə çevrildi?

Müəllif: Maykl Vays
The Atlantic nəşri, ABŞ

Donald Trampın Ukraynaya münasibəti heç vaxt müsbət olmayıb, lakin zaman-zaman o, bu ölkə üçün müsbət nəsə etməyə hazır görünürdü. Daha sonra Rusiya prezidenti Vladimir Putinin telefon zəngi və ya Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoffun Moskvaya səfəri, görünür, onun ağır vəziyyətdə olan bu ölkəyə qarşı düşmənçiliyini yenidən alovlandırır, eyni zamanda Putinin sülh əldə etməyə ciddi yanaşdığına dair sadəlövh ümidlərini gücləndirir. Amerika kəşfiyyat xidmətləri isə ardıcıl olaraq bunun belə olmadığı qənaətinə gəlir.
Lakin bu dəfə nəsə dəyişib. Ukraynanın hərbi mövqeləri son illərlə müqayisədə daha güclüdür. Ölkə daha müstəqil fəaliyyət göstərir. Ukrayna öz silahlarının əhəmiyyətli hissəsini istehsal edir, Rusiyanın hücumunu cilovlayır və hətta ərazilərinin bir hissəsini geri qaytarır. Ukrayna rəqibindən daha az əsgərə və daha məhdud resurslara malik olmasına baxmayaraq, müharibəni Rusiya ərazisinə keçirib.
Bu və digər nailiyyətlər sayəsində Ukrayna daha çox NATO-ya üzv olmaq üçün müraciət edən ölkə deyil, hərbi texnologiyalar və hərbi sahədə nou-haunun əvəzsiz mənbəyi kimi görünür. Avropada ABŞ-nin hərbi təchizat zəncirinin əsas həlqəsinə çevrilmək üçün kifayət qədər motivasiyaya və təcrübəyə malik ölkə varsa, bu, Ukraynadır.
Kiyevi hətta “nümunəvi müttəfiq” adlandırmaq olar. Bu ifadəni müdafiə nazirinin siyasət məsələləri üzrə müavini Elbric Kolbi İsrailə münasibətdə işlədib. Halbuki Kolbi ABŞ-nin Kiyevə təhlükəsizlik sahəsində yardım göstərməsinin qatı əleyhdarıdır.
Sual budur ki, Tramp administrasiyası bunu dərk edirmi, yoxsa hələ də bütün kozırların öz əlində olduğunu düşünür. Ukraynaya “Patriot” sistemlərinin istehsalı üçün lisenziya verilməsi çıxılmaz müharibə aparan və asılı vəziyyətdə olan dövlətə güzəşt olmazdı. Bu, nəticədə ABŞ-nin maraqlarına xidmət edəcək istehsal razılaşmasının başlanğıcı ola bilərdi.
Ukrayna kommunikasiya məsələlərinə daha peşəkar yanaşmağa başlayıb. Ötən ildən etibarən ərazi uğurları barədə məlumatları qəsdən gecikdirir ki, Rusiya qüvvələrinin cəbhə xəttinin zəifləyə biləcək hissələrinə əlavə resurslar yönəltməsinə səbəb olmasın. Kiyev Tramp ilə münasibətlərə də daha strateji yanaşmağa başlayıb.
Adının açıqlanmasını istəməyən ukraynalı məmur mənə bildirib ki, Kiyev indi Trampı sövdələşmələrə yönəlmiş siyasi oyunçu kimi qəbul edir və Ukraynanın Vaşinqtonla təmasları Amerika prezidentinin mövcud status-kvonu pozmasının qarşısını almağa yönəlib, humanitar və ya mənəvi arqumentlərə müraciət etməyə deyil.
Əgər əvvəllər Trampın Ukraynaya əlverişsiz sülhü qəbul etdirmək üçün təsir rıçaqları var idisə, indi həmin rıçaqları itirib. Müharibəni artıq ABŞ maliyyələşdirmir, onun maliyyə yükünü Avropa daşıyır.
Ukrayna hərbi robototexnologiyaları sahəsində dünyanın əsas mərkəzinə çevrilib. 2025-ci ilin mayında Estoniyada keçirilən təlimlər zamanı təxminən 10 ukraynalıdan ibarət bir komanda bir gün ərzində NATO-nun iki mexanikləşdirilmiş batalyonunu “məhv edib”. Bir il sonra Baltik dənizindəki Qotland adasında keçirilən hərbi oyunlar zamanı həmin komanda “İsveç qoşunlarını darmadağın edib”. Zelenskinin qiymətləndirməsinə görə, Ukrayna hazırda ildə təxminən 10 milyon dron istehsal edir. Müqayisə üçün, ABŞ-də bu rəqəm 100 min təşkil edir.
Həm ABŞ, həm də Ukrayna mənbələrinin məlumatına görə, ABŞ-nin hələ də pulsuz təqdim etdiyi yeganə resurs kəşfiyyat məlumatlarıdır. Buraya Ukraynada Rusiya qoşunlarının mövqelərinə və Rusiya ərazisindəki enerji infrastrukturuna zərbələr üçün hədəf paketləri də daxildir.
Bu siyasətdə xidmət Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru Con Retkliffə məxsusdur. Bildirilir ki, o, qolf meydançasında Rusiyanın döyüş meydanındakı itkiləri barədə diqqətçəkən məlumatlarla prezidentin rəğbətini qazanır. Qərb kəşfiyyatının nümayəndələrindən biri mənə bildirib ki, Retkliff öz uğurunu belə izah edir: “Tramp məğlubları sevmir”.
Ukrayna, ümumi qənaətə görə, qalib gəldiyi və onun məğlubiyyətində israr edənlərin geniş yayılmış fikirlərini təkzib etdiyi müddətdə prezidentin “döyüş meydanından qaçmaq” meyli cilovlanır.